Kayseri deprem riski: fay hatları binalar için ne anlama gelir?

Kısa cevap: Evet, Kayseri'de deprem tehlikesi vardır. Ancak bir binanın depremde nasıl davranacağını faya uzaklıktan çok yapının kendisi belirler: yapım yılı ve uyulan yönetmelik, beton ve donatı kalitesi, zemin, sonradan yapılan müdahaleler.

Tehlike ve risk farkı

Fay haritası bir ilin tehlike düzeyini gösterir; tek tek binaların güvenliğini göstermez.

• Tehlike: Bir konumda belirli büyüklükte yer sarsıntısı yaşanma olasılığıdır. AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritaları interaktif uygulamasında adresinize göre sorgulanabilir.
• Risk: O sarsıntının sizin binanızda yaratacağı hasardır. Tehlike aynı olsa bile iyi yapılmış bir bina ile kolonları kesilmiş bir bina arasında büyük fark vardır.

Mevcut deprem yönetmeliği, eski "1. derece, 2. derece deprem bölgesi" sınıflandırması yerine konuma özgü tehlike değerleri kullanır. Komşunuzun "bizim mahalle 2. derece" demesi bugün mühendislik açısından bir anlam taşımaz.

Yapım yılı size ne anlatır?

Bina, yapıldığı dönemin deprem yönetmeliğine göre tasarlanmış olmalıdır. Aşağıdaki tablo kaba bir başlangıç fikri verir; tek başına karar aracı değildir.

Yeni bir bina da, zemin kat dükkânında kolon kesilmişse ya da kaçak kat eklenmişse riskli hâle gelebilir.

Gözle fark edilebilecek uyarı işaretleri

• Kolon ve kirişte paspayının dökülmesi, görünen ve paslanmış demir,
• Kolonlarda çapraz ya da yatay çatlaklar (sıva çatlağıyla karıştırılmamalı, mühendis görmeli),
• Zemin katın dükkân yapılırken duvarlarının kaldırılıp "boş" bırakılması (yumuşak kat),
• Bodrumda sürekli nem ve su; donatı korozyonunu hızlandırır,
• Sonradan eklenmiş kat, çatı katı ya da balkon kapatmaları,
• Kolon yanına açılmış pencere ya da bant pencere nedeniyle kısa kalan kolonlar.

Bir dairede taşıyıcı elemana müdahale fark ederseniz beklemeyin; taşıyıcı kolonu kesen komşu yazımızdaki adımları uygulayın.

Binanın değerlendirilmesi: hangi yol?

1. Belgeleri toplayın: ruhsat, proje, yapı denetim bilgisi, iskân. Belediye arşivinden istenebilir.
2. Ön inceleme: bir inşaat mühendisine gözle değerlendirme yaptırmak, ileri inceleme gerekip gerekmediğini gösterir.
3. Riskli yapı tespiti: resmî sonuç doğuran yol budur; lisanslı kuruluş eliyle yapılır. Ayrıntı: Kayseri'de riskli yapı tespiti başvurusu.
4. Güçlendirme veya dönüşüm kararı: sonuca göre kat malikleri kurulunda değerlendirilir.

Apartman için önlem listesi

• Zorunlu deprem sigortası (DASK): Konutlar için zorunludur ve her bağımsız bölüm için ayrı yapılır. Poliçe bitiş tarihlerini hatırlatın.
• Bina sigortası: Ortak alanlar ve deprem teminatı için ayrı değerlendirme yapın; bkz. bina sigortası zorunlu mu.
• Toplanma alanı: e-Devlet üzerinden size en yakın toplanma alanını öğrenin ve panoya asın.
• Kaçış yolu: merdiven boşluğu, bodrum ve çıkış kapıları eşyadan arındırılmış olsun.
• Doğalgaz ve elektrik: ana vana ve pano yerlerini sakinlere gösterin; kazan dairesi ekipmanlarının sabitliğini kontrol ettirin.
• Daire içi: dolap ve kitaplıkların duvara sabitlenmesini, yatak başına ağır eşya konmamasını duyurun.
• İletişim listesi: yaşlı, engelli ve yalnız yaşayan sakinleri (onaylarıyla) belirleyin; depremde kimin kime bakacağı önceden konuşulsun.

Yönetimin yıllık deprem takvimi

Deprem hazırlığı bir kerelik iş değildir. Yılda bir kez, örneğin sonbaharda, şu kontroller yapılabilir: bodrum ve kolon diplerinde nem ve paspayı dökülmesi gözlemi, merdiven boşluğu ve çıkışların boş olup olmadığı, ortak alandaki dolap ve ekipmanların sabitliği, DASK poliçelerinin hatırlatılması ve acil durum listesinin güncellenmesi. Bu kontrollerin tarihleri ve bulguları yönetim kayıtlarına işlenir; ihtiyaç duyulan onarımlar bir sonraki işletme projesine eklenir.

Sakinler için kısa hazırlık listesi

Yönetim panoya asmak üzere şu listeyi hazırlayabilir:

1. Ana doğalgaz vanası, elektrik panosu ve su vanasının yeri,
2. En yakın toplanma alanının adı ve yürüme yolu,
3. Binadaki ilk yardım çantası ve yangın tüplerinin yerleri,
4. Yönetici ve acil durumda ulaşılabilecek iki sakinin telefon numarası,
5. Depremde asansörün kullanılmayacağı, merdivenin eşyadan arındırılmış tutulacağı hatırlatması.

Liste yılda bir güncellenmeli, yeni taşınan sakinlere ilk hafta verilmelidir.

Deprem sonrası ilk iş

Hafif bir sarsıntıda bile görünür hasar varsa binaya girişi sınırlayın ve hasar tespiti isteyin. Kimin, hangi sırayla değerlendirme yaptığı için deprem sonrası hasar tespiti yazımıza bakabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Binanın yaşına bakıp "yeni bina, sorun olmaz" diye hiç incelememek,
• Zemin kat dükkânının vitrin için kolon kestiğini görüp sessiz kalmak,
• Sıva çatlağını kolon çatlağı sanıp panik yaratmak ya da tersine, kolon çatlağını sıva sanıp görmezden gelmek,
• DASK'ı yalnız tapu işlemi sırasında yaptırıp sonra yenilememek,
• Deprem çantası ve toplanma alanı gibi bireysel hazırlığı, binanın yapısal durumunun yerine koymak.

Kat malikleri arasında görüş ayrılığı

Bazı malikler inceleme yaptırmak isterken bazıları "binanın değeri düşer" kaygısıyla karşı çıkabilir. Bilgi edinmek, bir kat malikinin en doğal hakkıdır; resmî tespit için de tek malikin başvurusu yeterlidir. Ön inceleme ise ortak giderden yapılacaksa kurul kararı gerekir. Tartışmayı yumuşatmanın yolu, incelemenin amacını açıkça anlatmak, sonucu bütün maliklerle aynı anda paylaşmak ve kararları yazılı almaktır.

Binanızın belgelerini toplamak, mühendis incelemesini organize etmek ve sonucu kat maliklerine anlaşılır biçimde sunmak için Kuzey Bina Yönetimi ile görüşebilirsiniz.