Kapıcı iş kazası geçirirse sorumlu kim? İş güvenliği

Kısa cevap: Kapıcı çalıştıran apartman, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu bakımından bir işyeridir ve işveren sıfatı kat malikleri adına yönetime aittir. Kapıcı görevi sırasında yaralanırsa olay iş kazasıdır; kazanın SGK'ya en geç üç iş günü içinde bildirilmesi gerekir. Kazada işverenin iş güvenliği önlemlerini almadığı anlaşılırsa SGK yaptığı masrafları apartmana rücu edebilir, kapıcı da maddi ve manevi tazminat isteyebilir.

Apartman neden işveren sayılıyor?

Kapıcı, apartmanla iş sözleşmesi yapmış bir işçidir; sigortası apartmanın işyeri sicil numarasından bildirilir. Dolayısıyla 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun işverene yüklediği temel görevler apartman için de geçerlidir: riskleri belirlemek, önlem almak, çalışanı eğitmek, uygun ekipman sağlamak ve kazaları bildirmek. Bu görevleri pratikte yönetici yürütür; ancak sonuçtaki mali yük bütün kat maliklerine yansır.

Kaza anında ilk 24 saat

1. İlk yardım ve 112: Yaralıyı hareket ettirmek tehlikeli olabilir; acil çağrı merkezinin talimatlarına uyun.
2. Olay yerini koruyun: Kırık merdiven, ıslak zemin, devrilen merdiven gibi koşulları fotoğraflayın; delil niteliğindedir.
3. Tanıkları not edin: Olayı gören kat maliki veya ziyaretçilerin adını ve iletişimini alın.
4. Tutanak: Saat, yer, yapılan iş ve olayın oluş şekli kısa bir tutanakla yazılsın.
5. Kat maliklerine bilgi: Olayı ve atılan adımları yazılı olarak bildirin.

Bildirim süreleri ve belgeler

Bildirimin geç yapılması idari para cezasına ve kazayla ilgili sağlık giderlerinde işverene ek yük doğmasına neden olabilir. Kapıcının SGK kaydının doğru yapılmış olması da bu aşamada belirleyici olur; bu konuyu kapıcı SGK kaydı yazımızda anlattık.

Sorumluluk kimde, hangi hâlde?

Kusur oranları davada bilirkişi raporlarıyla belirlenir; kesin sonucu önceden söylemek mümkün değildir. Yöneticinin ağır ihmali varsa ayrıca kişisel hukuki ve cezai sorumluluğu gündeme gelebilir; bu konuda yöneticinin kişisel sorumluluğu yazımıza bakın.

Önleyici kontrol listesi

• Risk değerlendirmesi yaptırın ve yılda en az bir kez gözden geçirin.
• Kapıcıya temel iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verdirin, katılım belgesini saklayın.
• Sağlam, kaymaz ayaklı merdiven; eldiven, gözlük, kaymaz ayakkabı gibi koruyucu donanım sağlayın ve teslim tutanağıyla verin.
• Çatı, cephe, asansör kuyusu ve elektrik panosu gibi yüksek riskli işlere kapıcıyı göndermeyin; bu işleri yetkili firmaya yaptırın.
• Kazan dairesinde çalışan kapıcının ateşçi belgesi ve kazan dairesi kurallarına uyumunu kontrol edin.
• Temizlik ürünlerini etiketli saklayın; çamaşır suyunun asit veya amonyak içeren ürünlerle karıştırılmaması gerektiğini yazılı talimatla bildirin.
• Kış aylarında kar ve buz temizliğinde kaymaya karşı önlem alın.
• İşveren mali sorumluluk sigortasını kurulda gündeme getirin.

Kazan dairesindeki yükümlülükler için kazan dairesi güvenlik kuralları yazımız ayrıca yol gösterir.

Kaza tutanağı ve istirahat süreci

Kaza günü tutulan kısa bir tutanak, aylar sonra açılabilecek bir davada en değerli belgelerden biridir. Aşağıdaki taslağı binanıza göre uyarlayabilirsiniz:

“[Tarih] günü saat [saat] sularında, [Bina adı] Apartmanı'nda kapıcı olarak çalışan [Ad Soyad], [yapılan iş, ör. merdiven boşluğundaki lambayı değiştirirken] [olayın kısa anlatımı] sonucu [yaralanma yeri] yaralanmıştır. Olay yerinde [zeminin durumu, kullanılan ekipman] tespit edilmiş ve fotoğraflanmıştır. Yaralı [hastane adı]'na [ambulans / özel araç] ile götürülmüştür. Olayı [tanık Ad Soyad] görmüştür. İşbu tutanak olay yerinde düzenlenmiştir.” — Yönetici, tanık ve mümkünse kapıcı imzası.

Tutanakta yorum değil, gözlem yazın: “dikkatsizlik yaptı” yerine “merdivenin bir ayağındaki lastik eksikti” gibi somut tespitler kullanın. Kusur değerlendirmesini bilirkişi yapar. Tutanağın bir kopyasını SGK bildirimi yapılırken de yanınızda bulundurun; bildirimdeki olay anlatımıyla tutanaktaki anlatımın birbirini tutması gerekir.

Hekim istirahat verdiyse kapıcı rapor süresince çalıştırılmaz. İş kazasına bağlı istirahat için SGK, şartları varsa geçici iş göremezlik ödeneği öder; ödeneğin işçiye geçebilmesi için işverenin, kapıcının bu sürede çalışmadığını SGK sistemi üzerinden bildirmesi gerekir. Bu bildirim yapılmazsa ödeme gecikir ve kapıcı haklı olarak yönetime başvurur. Rapor bitiminde işe dönüşü ve varsa hafif işte çalışma önerisini de yazılı kayda geçirin.

Kalıcı bir sakatlık söz konusuysa süreç uzar; SGK'nın ve tarafların başvurabileceği yollar, sigorta poliçesinin kapsamı ve kusur dağılımı için iş hukuku alanında çalışan bir avukattan erken aşamada görüş almak, sonraki adımları sağlıklı planlamanızı sağlar.

Sık yapılan hatalar

• “Hafif yaralanma” diye kazayı SGK'ya bildirmemek,
• Kapıcıyı rapor süresinde çalışmaya zorlamak,
• Eğitim ve ekipman teslimini belgelememek; yapılan iş kanıtlanamazsa yapılmamış sayılır,
• Daire sakinlerinin kapıcıyı tehlikeli kişisel işlere (camların dış yüzü, balkon tavanı) göndermesine göz yummak,
• Kazadan sonra olay yerini hemen “toparlamak”; kırık merdiven atılır, ıslak zemin silinir ve delil kaybolur.

Kat maliklerine yapılacak bilgilendirmede kapıcının sağlık bilgilerini ayrıntılı paylaşmayın; sağlık verisi özel nitelikli kişisel veridir. “Görev sırasında yaralandı, tedavisi sürüyor, gerekli bildirimler yapıldı” düzeyinde bir duyuru yeterlidir.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; kaza sonrası somut durum için iş hukuku avukatı ve iş güvenliği uzmanından destek alın.

Personel kayıtları, eğitim belgeleri ve bildirimleri düzenli tutmak için Kuzey Bina Yönetimi ile görüşebilirsiniz.