Kapıcının çalışma saatleri, fazla mesai ve hafta tatili

Kısa cevap: Kapıcı İş Kanunu'na tabidir ve haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir; bu süreyi aşan her saat fazla mesaidir ve en az yüzde elli zamlı ödenir. Kapıcıya haftada kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilmelidir. Kapıcı dairesinde oturmak, kapıcının “her an görevde” olduğu anlamına gelmez; kalorifer yakma, gece çöp toplama veya sabah erken kar temizliği çalışma süresine dahildir.

Temel süreler tablosu

Ara dinlenme çalışma süresinden sayılmaz; ancak kapıcı ara dinlenmede de binada çağrılmayı bekliyorsa, bu süre fiilen çalışma sayılabilir. Bu tür sınır durumlar yoruma açıktır.

Kapıcıya özgü tipik durumlar

• Kalorifer: Sabah erken yakma ve akşam kapatma çalışma saatinin dışına taşıyorsa, günlük program buna göre kaydırılmalı ya da fazla mesai kaydı tutulmalıdır.
• Kar temizliği: Kayseri kışında sabah kapı önü ve kaldırımın açılması sık yaşanan bir zorunluluktur; bu iş görev listesinde olmalı, olağan saat dışındaysa kayda geçmelidir. Bkz. kaldırımdaki kar ve buz sorumluluğu.
• Gece çağrıları: Su kaçağı, kazan arızası gibi acil durumlarda kapıcının çağrılması istisnai olmalı; sık tekrarlanıyorsa nöbet düzeni ve ücreti konuşulmalıdır.
• Daireye özel işler: Kat maliklerinin kişisel işleri kapıcının görevi değildir; çalışma süresini şişiren bu işler yönetimin değil talep edenin sorumluluğu altında kalır. Bkz. kapıcı dairelere özel iş yapmak zorunda mı.

Örnek haftalık program

Bu programda haftalık süre 45 saattir. Kış aylarında kalorifer saatleri eklenecekse, başlangıç saati öne alınırken bitiş saati de aynı ölçüde erkene çekilmelidir; aksi hâlde aradaki her saat fazla mesaidir. Programı sözleşmeye ekleyin; bkz. kapıcı iş sözleşmesi.

Denkleştirme: yazın az, kışın çok

Kapıcının iş yükü mevsime göre değişir; kışın kalorifer ve kar, yazın bahçe sulama öne çıkar. İş Kanunu, tarafların anlaşmasıyla haftalık çalışma süresinin günlere farklı dağıtılmasına ve iki aylık bir dönem içinde ortalama haftalık sürenin 45 saati aşmaması şartıyla bazı haftalarda daha uzun, bazılarında daha kısa çalışılmasına izin verir. Bu uygulamaya denkleştirme denir. Ancak:

• günlük 11 saat sınırı yine aşılamaz,
• denkleştirme sözleşmede yazılı olarak kararlaştırılmalıdır,
• dönem içindeki her haftanın saatleri kayıtla gösterilmelidir.

Kayıt tutulmadan “kışın fazla çalıştı, yazın dinlendi” demek, uyuşmazlıkta ispatı imkânsız hâle getirir.

Fazla mesai nasıl hesaplanır?

Aylık ücretle çalışan kapıcı için saat ücreti, uygulamada aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur (30 gün × 7,5 saat). Fazla mesai saat ücreti bunun 1,5 katıdır. Sözleşmede haftalık süre 45 saatten az belirlenmişse, sözleşme süresini aşan ama 45 saate kadar olan çalışma “fazla sürelerle çalışma” sayılır ve en az yüzde yirmi beş zamlı ödenir. Hesabın bordroda ayrı satırda gösterilmesi, ileride “ödendi mi” sorusunun cevabıdır.

İspat: uyuşmazlıkta ne sorulur?

Kapıcı ayrıldıktan sonra açılan davalarda en sık talep fazla mesai, hafta tatili ve bayram ücretidir. Mahkemeler tanık beyanlarına sıkça başvurur; binada herkesin kapıcıyı sabah erken ve akşam geç gördüğü bir ortamda, kayıt tutmayan işveren zor durumda kalır. Yönetimi koruyacak belgeler:

1. Puantaj: Günlük giriş-çıkış ve fazla mesai saatleri, kapıcının imzasıyla.
2. Bordro: Fazla mesai, hafta tatili ve bayram çalışmasının ayrı kalemlerle gösterildiği, imzalı bordro.
3. Yazılı fazla mesai onayı: Kanun fazla çalışma için işçinin onayını arar; bu onay yazılı alınıp dosyada saklanmalıdır.
4. Banka ödemeleri: Ücret ve fazla mesai ödemelerinin banka kaydı.
5. İzin kayıtları: Yıllık izin ve hafta tatili kullanımını gösteren belgeler (kapıcının yıllık izni).

İşçilik alacaklarında zamanaşımı beş yıldır; bu nedenle bu kayıtların iş ilişkisi bittikten sonra da saklanması gerekir.

Bayram ve genel tatillerde düzen

Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde kapıcının çalışıp çalışmayacağı sözleşmeyle veya karşılıklı anlaşmayla belirlenir. Bina bu günlerde de çöp toplama ya da kalorifer işletme ihtiyacı duyuyorsa:

• çalışılacak günler önceden yazılı olarak belirlenmeli,
• çalışılan her gün için ek bir günlük ücret bordroda ayrı gösterilmeli,
• uzun bayramlarda kapıcının dinlenmesi için hafta tatili mutlaka korunmalı,
• kapıcının izinli olduğu günler için kat maliklerine kısa bir duyuru yapılmalıdır.

Yöneticinin yapmaması gerekenler

• “Kapıcı dairesinde oturuyor, zaten evinde” diyerek mesai saatini belirsiz bırakmak,
• fazla mesaiyi bordroya yazmadan elden ödemek,
• hafta tatilinde kapıcıya “küçük işler” yaptırmak,
• bayram günlerinde çalıştırıp ek ücreti ödememek.

Kapıcının puantaj ve bordro düzenini kurmak ya da çalışma programını binanızın ihtiyacına göre yeniden düzenlemek isterseniz Kuzey Bina Yönetimi, kapıcı ve personel yönetimi kapsamında bu işi üstlenebilir.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; somut alacak hesabı veya uyuşmazlık için iş hukuku avukatına danışın.