Hangi binalarda yangın merdiveni zorunlu? Yönetmelik ölçütleri

Kısa cevap: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik "yangın merdiveni" yerine "kaçış merdiveni" kavramını kullanır ve her binada güvenli bir kaçış yolu ister; kaç merdiven gerektiği ve bunların ne kadar korunumlu olacağı bina yüksekliğine, kat alanına ve kullanıcı yüküne göre belirlenir. Bina yüksekliği 21,50 metreyi ya da yapı yüksekliği 30,50 metreyi aşan "yüksek binalarda" kaçış merdivenlerinin yangına karşı korunumlu olması şarttır. Yönetmelikten önce yapılmış ve yeterli kaçışı olmayan bir binada ise çözüm, itfaiyenin yerinde incelemesiyle belirlenir.

"Yangın merdiveni" ne demek?

Halk arasında yangın merdiveni denince çoğu zaman binanın dışına sonradan eklenmiş metal merdiven anlaşılır. Yönetmelikte ise asıl kavram kaçış yolu ve korunumlu kaçış merdivenidir: Yangın ve dumana karşı yangın dayanımlı duvar ve kapılarla ayrılmış, insanları güvenli biçimde zemin kata ve dışarıya ulaştıran merdiven. Binanın normal iç merdiveni, yönetmelikteki şartları taşıyorsa kaçış merdiveni sayılabilir; ayrı bir dış merdiven her zaman gerekmez. Asansör ise kaçış yolu sayılmaz; yangın anında kullanılmaması gerekir.

Zorunluluğu belirleyen ölçütler

Konut binaları, kullanıcı yükü düşük olduğu için diğer kullanımlara göre daha esnek tutulur; yüksek olmayan pek çok konut binasında koşulları sağlayan tek bir merdiven yeterli olabilir. Ancak kat alanı büyüdükçe ve bina yükseldikçe ikinci kaçış yolu ve korunumlu merdiven şartları devreye girer. Bu hesap mimari projeye bağlıdır; kendi binanız için kesin sonucu proje müellifi, yetkili mühendis ya da itfaiye verir.

Kaçış merdiveninde yönetimin günlük sorumlulukları

Binanız yönetmeliğe uygun tasarlanmış olsa bile kullanım hataları kaçış yolunu işlemez hâle getirebilir. Yönetici şu noktaları düzenli kontrol etmelidir:

• Merdiven ve sahanlıklarda ayakkabılık, bisiklet, bebek arabası, koli ya da saksı bulunmamalı.
• Yangın kapıları kendiliğinden kapanmalı; takoz, ip ya da tel ile açık tutulmamalı.
• Kaçış kapıları kilitlenmemeli; dışarıya çıkışı engelleyen asma kilit ya da sürgü olmamalı.
• Acil durum aydınlatması ve yön levhaları çalışır ve görünür olmalı.
• Dış metal merdivenlerde pas, gevşek bağlantı ve kışın buzlanma kontrol edilmeli.
• Çatı ya da bodrum çıkışlarının kaçış amacıyla kullanılacak kapıları açılabilir durumda tutulmalı.

Merdivene eşya bırakılması ayrıca bir kat mülkiyeti sorunudur; uyarı ve ihtar süreci için ortak alana eşya koymak yazımıza bakabilirsiniz.

Merdivene eşya bırakan sakinlere asılabilecek kısa uyarı:

Sayın sakinlerimiz, merdivenler ve sahanlıklar binamızın yangın anındaki tek kaçış yoludur. Bu alanlara bırakılan ayakkabılık, bisiklet, koli ve saksılar dumanlı ortamda düşmeye ve tahliyenin gecikmesine yol açar. Eşyalarınızı .../.../...... tarihine kadar kaldırmanızı rica ederiz; kaldırılmayan eşyalar için kat malikleri kurulu kararı doğrultusunda işlem yapılacaktır. — Yönetim

Yangın merdiveni olmayan eski binada ne yapılmalı?

Yönetmelik yürürlüğe girmeden önce yapılmış binalara bütün yeni bina şartları aynen uygulanmaz; mevcut binalar için ayrı ve daha esnek hükümler vardır. Yine de kaçış yolunun yetersiz olduğu bir binada sorumlu davranmak gerekir. İzlenecek yol:

1. Mevcut durumu tespit ettirin: Proje ve yerinde inceleme ile kaç merdiven olduğu, korunum durumu ve kaçış mesafeleri belirlensin.
2. İtfaiyenin görüşünü alın: İtfaiye, yerinde inceleme ile binada hangi önlemlerin gerektiğini bildirir. Kayseri'deki süreç için itfaiye yangın uygunluk raporu yazımıza bakın.
3. Önce maliyeti düşük önlemleri uygulayın: Merdiven boşluğunun eşyadan arındırılması, yangın kapısı takılması, acil aydınlatma ve yönlendirme, duman tahliyesinin iyileştirilmesi.
4. Dış merdiven gerekiyorsa projelendirin: Statik ve mimari proje hazırlatın; belediyeden gerekli izni alın.
5. Kat malikleri kurulu kararı alın: Dış merdiven ortak yerde yapılacak bir ilave niteliği taşır; kanunun bu tür işler için aradığı çoğunlukla karar alınmalıdır. Hangi çoğunluğun gerektiği tartışmalı olabileceği için kararı almadan önce avukattan görüş almanızı öneririz.
6. Maliyeti paylaştırın: Aksi kararlaştırılmadıkça ortak yere yapılan işin gideri arsa payına göre paylaştırılır.

Dış merdiven eklenirken sık yapılan hatalar

• Projesiz, izinsiz merdiven yaptırmak; bu hem imar mevzuatına aykırıdır hem de güvenliği belirsiz bir yapı ortaya çıkarır.
• Merdiven çıkışını pencereden yapmak ya da kapıyı içeriden kilitli bırakmak.
• Merdiveni zemin seviyesinde güvenli bir alana değil, kapalı bir avluya ya da otopark rampasına indirmek.
• Kış koşullarını hesaba katmamak; kar ve buz tutan açık metal basamaklar düşme riski oluşturur.
• Komşu parsele taşan ya da cephede başka malikin penceresini kapatan bir tasarımda anlaşmazlığı önceden çözmemek.

Kat maliki olarak ne isteyebilirsiniz?

Binanızın kaçış yolunun yetersiz olduğunu düşünüyorsanız, yöneticiden yazılı olarak itfaiye incelemesi yaptırılmasını ve konunun bir sonraki genel kurulun gündemine alınmasını isteyebilirsiniz. Yönetici bu talebi dikkate almazsa, gündeme madde ekletme yollarını kat maliki gündeme madde ekletebilir mi yazımızda anlattık. Can güvenliğini ilgilendiren bir uyuşmazlık çözülemezse sulh hukuk mahkemesine başvurmak mümkündür.

Örnek talep yazısı: "Binamızın kaçış merdiveninin yangın güvenliği bakımından yeterliliğinin itfaiye tarafından incelenmesini, inceleme sonucunun ve gerekli önlemlerin maliyetinin bir sonraki kat malikleri kurulu toplantısında görüşülmesini talep ederim."

Kuzey Bina Yönetimi, yangın güvenliği hizmeti kapsamında kaçış yollarınızı yerinde gözden geçirip itfaiye başvurusu ve kurul kararı için gerekli dosyayı hazırlamanıza yardımcı olabilir.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; binanıza özgü yükümlülükler için yetkili mühendis ve itfaiye görüşü esastır.