Baca temizliği ve kontrolü zorunlu mu? Sorumluluk kimde?

Kısa cevap: Evet, bacaların güvenli ve temiz tutulması bir yükümlülüktür. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik bacaların güvenli yapılmasını ve kullanılmasını düzenler; belediyelerin itfaiye yönetmelikleri de genellikle ısıtma sezonu öncesinde temizlik ve kontrol ister. Ortak bacadan ve kazan bacasından yönetici, yalnız bir daireye hizmet eden soba veya şömine bacasından o dairenin maliki sorumludur. En az yılda bir, sezon başlamadan kontrol yaptırmak gerekir.

Hangi baca kimin sorumluluğunda?

Bir bacanın ortak mı yoksa tek daireye ait mi olduğu tartışmalıysa onaylı mimari proje ve tesisat projesi esas alınır.

Mevzuat ne istiyor?

• Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik: Bacaların yanmaz malzemeden, yeterli kesitte ve yangın riskini artırmayacak şekilde yapılmasını ve kullanılmasını düzenler.
• Belediye itfaiye yönetmelikleri: Birçok ilde bacaların ısıtma sezonu öncesinde temizletilmesini ve kontrol ettirilmesini öngörür. Kayseri'de güncel kural ve yetkili kurum için Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı'ndan teyit alın.
• Doğalgaz dönüşümü: Gaz dağıtım şirketleri, baca kullanan cihazlarda gaz açılmadan önce baca uygunluğunun belgelenmesini ister.
• Isınmadan kaynaklanan hava kirliliği mevzuatı: Katı yakıtlı sistemlerde kazan ve bacanın bakımlı olmasını, uygun yakıt kullanılmasını ister.

Ne sıklıkla kontrol edilmeli?

Adım adım sezon öncesi baca kontrolü

1. Ağustos–eylül: Yetkili baca temizlik ve kontrol hizmeti veren firmadan veya kurumdan teklif alın.
2. Duyuru: Ortak bacaya bağlı daireleri temizlik günü hakkında bilgilendirin; cihazların o gün kapalı olması gerekir.
3. Temizlik ve kontrol: Kurum, tıkanıklık, çatlak, çekiş ve bağlantı noktaları incelenir; çatıdaki baca şapkası ve kuş yuvası kontrol edilir.
4. Belge: Temizliği ve kontrolü yapan kişi veya firmadan tarihli, imzalı bir belge alın; tespit edilen kusurları yazdırın.
5. Kusur giderme: Çatlak, çökme veya çekiş sorunu varsa ilgili cihazlar onarım bitene kadar kullanılmamalıdır.
6. Arşiv: Belgeyi yönetim dosyasında saklayın.

Kaza olursa sorumluluk kimde?

Baca kaynaklı yangın veya karbonmonoksit zehirlenmesinde sorumluluk, kusurun kimde olduğuna göre belirlenir. Genel çerçeve şöyledir:

• Ortak bacanın bakımı ihmal edilmişse, yönetici ve kat malikleri topluluğu sorumluluk iddiasıyla karşılaşabilir. Türk Borçlar Kanunu'ndaki yapı malikinin sorumluluğu bu tür zararlarda gündeme gelir.
• Daire sahibi kendi soba veya kombi bacasını bakımsız bırakmışsa ya da bacaya izinsiz cihaz bağlamışsa sorumluluk ona yönelir.
• Cezai soruşturmada kişisel kusur ayrıca değerlendirilir; “bilmiyordum” savunması, yazılı uyarı yapılmışsa zayıflar.

Hangi tarafın ne ölçüde kusurlu olduğu somut olaya göre değişir; uyuşmazlıkta avukata danışılmalıdır. Sobayla ısınan binalardaki özel riskler için sobalı binada karbonmonoksit riski yazımıza bakın.

Sık yapılan hatalar

• Kombi bacasını, soba bacasının bağlı olduğu ortak bacaya bağlamak,
• Kullanılmayan baca deliklerini açık bırakmak veya bez, kâğıtla tıkamak,
• Çatı tadilatında baca yüksekliğini kısaltmak ya da şapkayı sökmek,
• Temizliği yaptırıp belge almamak.
• Bacası temizlenmemiş bir daireyi yazılı olarak uyarmayıp yalnız sözlü söylemek; olası bir kazada uyarının yapıldığı ispat edilemez.
• Çatıya çıkış için güvenlik önlemi almadan kapıcıyı baca temizliğine göndermek; yüksekte çalışma ayrı bir iş güvenliği riskidir.

Belirti listesi de yöneticinin elinde olmalıdır. Sakinlerden gelen şu şikâyetler bir bacanın sorunlu olduğunu düşündürür ve beklemeden kontrol gerektirir: odaya duman ya da is geri tepmesi, sobanın veya kazanın zor yanması, baca çevresinde kararma ve is lekesi, çatı arasında yanık kokusu, kombide sık “baca” arızası uyarısı. Bu tür bir bildirimi kayda alın, ilgili cihazın kullanılmamasını yazılı olarak isteyin ve aynı gün yetkili kişiye inceleme yaptırın. Baş ağrısı, baş dönmesi, mide bulantısı gibi şikâyetlerin birden fazla kişide aynı anda görülmesi karbonmonoksit şüphesi doğurur; bu durumda ortam havalandırılır, kişiler açık havaya çıkarılır ve 112 aranır.

Doğalgaza geçmiş eski binalarda ayrı bir sorun sık görülür: Sobalı dönemden kalan bacalar kullanılmadığı hâlde açık bırakılır ya da bir daire bu eski bacaya yeni bir cihaz bağlar. Kullanılmayan baca ağızları usulüne uygun kapatılmalı, hangi bacanın hangi daireye ait olduğu bir listeye yazılmalı ve yeni bağlantı için sertifikalı firmanın uygunluk görüşü aranmalıdır. Bu liste, temizlik firmasının da işini kolaylaştırır; hangi bacada çekiş testi yapılacağı önceden bellidir. Listeyi her yıl temizlik belgesiyle birlikte güncelleyip yönetim devrinde yeni yöneticiye teslim edin. Böylece hiçbir baca “kimin olduğu belli değil” diye bakımsız kalmaz.

Daire maliklerine örnek uyarı yazısı

“Sayın kat malikimiz, ısıtma sezonu öncesinde dairenize ait soba / şömine / kombi bacasının yetkili kişilere temizletilmesi ve kontrol ettirilmesi sizin sorumluluğunuzdadır. Bacanın ortak bacaya bağlı olması hâlinde, ortak baca temizliği …/…/… tarihinde yapılacaktır; o gün cihazınızı çalıştırmamanızı rica ederiz.”

Bacaların ve kazan dairesinin sezon hazırlığını Kuzey Bina Yönetimi olarak kış hazırlığı planının bir parçası olarak takip edebiliriz; keşif için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Bu yazı genel bilgi amaçlıdır; yerel itfaiye kuralları için belediyeye, sorumluluk uyuşmazlığında avukata danışın.